Ammoniak ontstaat als organische stoffen zoals mest en urine worden omgezet door bacteriën. Het ammoniak wordt vervolgens door andere bacteriën omgezet in nitraat.
Nitraat is ook onderdeel van kunstmest.
De grote hoeveelheid organische stoffen in mest van de veeteelt plus de grote hoeveelheden kunstmest die toegepast worden in de akkerbouw kunnen niet verwerkt worden door de planten. Er ontstaat een mestoverschot ook wel overbemesting genoemd.
Overbemesting leidt tot vermindering van de soortenrijkdom. Ofwel achteruitgang van de biodiversiteit. Dit leidt het tot plagen.
'Algenbloei'
Het overschot aan nitraat bereikt ook het water van meren en zelf de zee ontkomt er niet aan.
In het water draagt nitraat belasting in hoge mate bij aan het verschijnsel algenbloei.
https://www.noaa.gov/regional-collaboration-network/regions-great-lakes
Algenbloei is in feite een enorme cyanobacterie uitbraak. Deze cyanobacteriën maken, net als planten, gebruik van nitraat om te vermenigvuldigen. Ze produceren tevens gif.
Dit gif vervuilt zwemplassen en kan dodelijk zijn voor vissen, andere dieren en zelfs mensen.
| Human fatalities from cyanobacteria: chemical and biological evidence for cyanotoxins |
Stand van zaken met betrekking tot ammoniak en nitraat
Dieren
Nederland heeft een hele grote dierhouderij. Kippen, Varkens, Koeien, Schapen, Eenden.
Runderen
Op 1 april 2022 waren er 13,7 duizend (0,4 procent) meer runderen dan een jaar eerder. Dit jaar stonden er 1,57 miljoen melkkoeien geregistreerd, net zo veel als vorig jaar. Het jongvee voor de melkveehouderij nam daarentegen het laatste jaar toe met 1,6 procent naar 982 duizend. Het aantal vleeskalveren daalde met 0,4 procent naar ruim 1 miljoen dieren. (Bron CBS)
Varkens, kippenstapel, runderen
Het aantal varkens in Nederland kromp in 2021 iets naar bijna 11,4 miljoen varkens. De rundveestapel bleef met 3,8 miljoen nagenoeg gelijk. Het aantal melkgeiten steeg in een jaar tijd licht naar 482 duizend, het aantal schapen daalde naar 848 duizend. De omvang van de kippenstapel nam af naar bijna 100 miljoen dieren. Dit blijkt uit voorlopige cijfers van de Landbouwtelling 2021.
Konijnen, kalkoenen en eenden
Het aantal kalkoenen daalde in de periode 2000–2016 met bijna de helft, tot 760 duizend stuks. Had een bedrijf met kalkoenen in 2000 nog gemiddeld 13 duizend dieren, in 2016 is dat gemiddelde gegroeid naar 21 duizend.
Nederlandse bedrijven hielden 360 duizend konijnen in 2016, 7 procent minder dan in 2000. Wel steeg het gemiddelde aantal konijnen per bedrijf van 2 duizend dieren rond de eeuwwisseling naar iets minder dan 6,5 duizend dit jaar.
Hield een eendenbedrijf zestien jaar geleden nog bijna 8,5 duizend dieren, in 2016 is dat verdubbeld naar bijna 17 duizend per bedrijf. Het aantal eenden kwam in 2016 uit op iets meer dan 930 duizend dieren.
Ammoniumnitraat, ammoniak, nitraat, ammonium in landbouw en dierhouderij
Planten groeien goed op meststoffen zoals fosfaat en nitraat.
Een bron van nitraat is stikstofdioxide, zoals hiervoor besproken,
De grootste bron echter van nitraat is de landbouw, en de veeteelt (dier houderijen).
Landbouw
In de landbouw wordt kunstmest en mest gebruikt. In kunstmest bevinden zich stoffen die de plant hard laten groeien zoals natrium nitraat. In mest bevinden zich eiwitrijke moleculen die omgezet worden tot ammonium en nitraat.
Om die omzettingen een beetje te volgen hierbij een schema met uitleg.
https://hwodka.nl/index.php/96-stikstof-in-de-hoeksche-waard
Deze weergave van de stikstofkringloop in de Hoekse Waard geeft een goed overzicht van wat er met de stikstof gebeurt. Landbouwers doen hun uiterste best om de stikstof belasting zo laag mogelijk te houden.
- Gebruik mest en kunstmest waar onder anderen nitraat NO3- in zit
- Er wordt van organische mest en oogstresten, ammonium gemaakt door ammonium bacteriën
- Een gedeelte van het ammonium gaat de lucht in als ammoniak.
- Het nitraat wordt voor een groot deel door de planten gebruikt om te groeien en de planten worden voor het grootste deel afgevoerd als oogst.
- Een deel van het nitraat wordt N2O, een ander deel gasvorming stikstof N2 door bacteriën
- Wat overblijft komt in sloot en oppervlakkig grondwater terecht.
Wat is een bijdrage aan het stikstof probleem in dit proces?
- Vrijkomend ammoniak in de lucht-dit kan overwaaien naar natuurgebieden
- Afvoer van nitraat naar sloten. Ook dit kan in natuurgebieden terechtkomen als die daar in de buurt liggen.
- Of het water naar het grondwater door kan dringen hangt af van de omstandigheden.
Veeteelt
In de veeteelt wordt voedsel omgezet in melk, vlees, koolstofdioxide en mest.
In de afbeelding hieronder uit een Havo-examen, zie je ongeveer wat er gebeurt. Eigenlijk moet er ook nog mest onder de urine staan.
Het zou mooi zijn als de mest en de urine weer gebruikt zou kunnen worden om voedsel voor de koeien mee te maken en dat gebeurt ook voor een deel.
In het stukje over landbouw en stikstof is duidelijk dat ook dan er een zekere stikstof belasting over blijft in sloten en in de lucht die ammoniak bevat.